Prawo do urlopu w Niemczech – co musi wiedzieć Polak pracujący „za Odrą”

Dla Polaków pracujących w Niemczech prawo do urlopu wypoczynkowego nie różni się zasadniczo od praw pracowników niemieckich – podlega regulacjom niemieckiego prawa pracy i dotyczy każdego zatrudnionego, niezależnie od obywatelstwa.

Podstawowa regulacja: Bundesurlaubsgesetz

Urlop w Niemczech regulowany jest przede wszystkim przez Federal Vacation Law (Bundesurlaubsgesetz – BUrlG) – federalną ustawę o urlopach, która gwarantuje pracownikom prawo do corocznego, płatnego urlopu wypoczynkowego.

Ile dni urlopu przysługuje?

Prawo przewiduje minimalny wymiar urlopu:

• 24 dni robocze rocznie przy 6-dniowym tygodniu pracy (tzw. 4 tygodnie) – to minimalny gwarantowany urlop ustawowy.

• 20 dni roboczych rocznie przy standardowym 5-dniowym tygodniu pracy.

• Przy krótszym tygodniu pracy urlop jest proporcjonalny (np. 16 dni przy 4-dniowej pracy, 12 dni przy 3-dniowej, itd.).

W praktyce wiele firm i układów zbiorowych (np. w branży metalowej, usługowej) przyznaje więcej niż minimalne 20–24 dni, często od 25 do nawet 30 dni urlopu rocznie.

Kiedy nabywasz prawo do pełnego urlopu?

Prawo do pełnego wymiaru urlopu pracownik nabywa po 6 miesiącach nieprzerwanej pracy u danego pracodawcy – tzw. „Wartezeit” (okres karencji).

Przed upływem 6 miesięcy pracownik ma prawo do proporcjonalnego urlopu (1/12 rocznego wymiaru za każdy pełny miesiąc).

Kiedy urlop trzeba wykorzystać?

Zasadniczo urlop powinien być wykorzystany w tym samym roku kalendarzowym, w którym powstaje prawo do niego.
Jeżeli urlop nie zostanie wykorzystany z powodu przyczyn niezależnych od pracownika (np. długotrwała choroba), to może on zostać przeniesiony na kolejny rok, zwykle do 31 marca następnego roku.

Choroba a urlop

Jeśli pracownik zachoruje podczas urlopu i przedłoży odpowiednie zwolnienie lekarskie, dni chorobowe nie są zaliczane do urlopu – urlop należy wtedy odliczyć ponownie lub przenieść.

Planowanie urlopu i decyzje pracodawcy

Pracownik zgłasza urlop zazwyczaj wnioskiem u pracodawcy, który nie może go bez uzasadnionych powodów odmówić. Pracodawca może odmówić lub przesunąć urlop tylko z ważnych przyczyn operacyjnych zakładu pracy.

Jeśli kilku pracowników chce urlopu w tym samym terminie, to pierwszeństwo mogą mieć np. pracownicy z dziećmi szkolnymi – takich zasad zwykle dotrzymuje się w praktyce.

Urlop niewykorzystany przy zakończeniu pracy

Jeżeli stosunek pracy kończy się, zanim pracownik wykorzysta cały urlop, pracownikowi przysługuje ekwiwalent pieniężny za niewykorzystane dni wolne – również na podstawie federalnej ustawy.

Nie można zrzec się urlopu

Z polskiego i niemieckiego punktu widzenia – pracownik nie może zrzec się minimalnego ustawowego prawa do urlopu ani z niego zrezygnować z góry (np. w umowie czy ugodzie sądowej).

Praktyczna perspektywa: dla Polaków pracujących w Niemczech

Dla Polak zatrudnionych w Niemczech przepisy urlopowe działają tak samo jak dla Niemców. Twoje obywatelstwo nie wpływa na prawo do urlopu – jeśli masz ważną umowę o pracę i opłacane składki, masz prawo do ustawowego urlopu.

Choć minimalny wymiar urlopu (20–24 dni) może wydawać się niższy niż w Polsce (gdzie po kilku latach pracy standard to 26 dni), to:

- prawo do urlopu jest chronione i nie można go zredukować poniżej ustawowego minimum,
- często w praktyce pracownicy mają więcej niż ustawowe minimum,
- niewykorzystane dni z powodu choroby lub innych ważnych przyczyn można przenieść lub uzyskać za nie ekwiwalent pieniężny.